Blockchain và bitcoin, những ứng dụng và ý nghĩa kinh tế (phần 2)

Ứng dụng phi tập trung ( decentralized application )

Phương thức xác minh danh tính phía client sử dụng chữ ký điện tử và lưu trữ quản trị database theo kiểu phân tán ( decentralized governance ) cho phép các ứng dụng mở ra hướng đi mới. Đó là cho phép việc quản lý tài khoản người dùng và data nói chung có thể được tách biệt thành một module riêng và các ứng dụng sẽ được xây ở trên đó. Đó chính là các nền tảng ứng dụng phi tập trung mà phổ biến nhất hiện nay có thể kể đến như là Ethereum hay Eos.

Như đã đề cập ở bài trước bitcoin là 1 ứng dụng phi tập trung đi đầu thuộc dạng sơ khai nhất khi mà dữ liệu của nó chỉ là các giao dịch chuyển tiền có dạng khá đơn giản. Mở rộng ra 1 cách tổng quát hơn dữ liệu của ứng dụng có thể là các action thuộc bất cứ dạng nào ( không chỉ là giao dịch chuyển tiền ) và vẫn được quản trị theo kiểu phân tán đảm bảo tính minh bạch chính xác ( transparency and accuracy ), cũng như ko chịu sự chi phối của bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào ( vì bất kỳ ai cũng có thể tham gia quản trị dữ liệu và khi lỗi, hỏng hay việc cố tình sai phạm xảy ra sẽ tự động bị loại trừ ).

Các ứng dụng được build theo kiểu này sẽ có các ích lợi sau:

  • Nhà phát triển (developer): có thể tập trung vào logic và business của ứng dụng mà ko cần bận tâm đến việc quản lý tài khoản người dùng cũng như bảo vệ cơ sở dữ liệu ứng dụng khỏi bị làm sai lệch bị hack... (đây là phần rất lớn và khó cũng như tốn kém chi phí của các ứng dụng hiện tại).
  • Người dùng (user):
    • Business và logic của ứng dụng 1 khi đã được xác định (bởi smart contract) sẽ được đảm bảo hoạt động chính xác như những gì nó nói bởi blockchain mà không cần biết người phát triển là ai - Code is rule.
    • Dữ liệu thuộc về người dùng: dữ liệu người dùng được quản trị bởi cộng đồng và cơ chế blockchain do đó người dùng yên tâm về dữ liệu được bảo vệ cũng như ko bị tự ý thay đổi (hay sử dụng?) bởi bất kỳ ai ngoài mình kể cả nhà phát triển ứng dụng.
  • Cơ chế thanh toán được tích hợp chặt chẽ và sẵn sàng ngay bên trong ứng dụng (đây là động lực rất lớn dành cho cả nhà phát triển và người dùng).

Suy nghĩ:

  • Đặc tính nổi bật nhất của blockchain chính là đảm bảo dữ liệu chính xác minh bạch và không phụ thuộc bằng việc quản trị theo kiểu phân tán. Chính vì phân tán nên database của blockchain phải công khai và nó đảm bảo được các yêu cầu cập nhật (write) dữ liệu sai lệch bị loại bỏ nhưng ngược lại, làm sao ngăn được những yêu cầu đọc (read) ngoài ý muốn của người dùng. Hay nói cách khác làm cách nào để người dùng lưu dữ liệu của mình 1 cách private, có lẽ có cơ chế mã hoá để dữ liệu này k đọc được ?
  • Cách làm hiện tại là dữ liệu của tất cả các ứng dụng phi tập trung được lưu trên cùng 1 blockchain với tốc độ xử lý hiện tại còn hạn chế và mọi thao tác trên tất cả các ứng dụng đều phải đi qua 1 hàng đợi chờ xác nhận trong khi các ứng dụng có thể là tách biệt và không liên quan đến nhau, thì liệu cách làm này có hiệu quả. Có cách nào mà mỗi ứng dụng được quản lý bởi 1 blockchain riêng và có thể communicate với nhau ( để tăng sức mạnh cho smart contract trên platform ) ?

Chúng ta cũng hay nghe nói về blockchain kết hợp cùng các xu thế cũng rất hot hiện nay:

  • AI: dữ liệu khổng lồ công khai của các ứng dụng trên blockchain (khi các ứng dụng này trở nên phổ cập) là nguồn rất tốt cho phân tích dữ liệu lớn áp dụng trong AI.
  • IOT - Internet Of Things: khi mà mọi vật dụng trong nhà đều được kết nối để trao đổi thông tin và điều khiển thông qua internet thì nguy cơ bị hack, bị chiếm quyền điều khiển hiển hiện rất rõ ràng. Blockchain được kỳ vọng sẽ giúp cho việc kết nối này trở nên an toàn hơn.
  • Game: các vật dụng ảo trong game nếu được đưa lên blockchain sẽ trở nên thực hơn rất nhiều đối với người dùng (không thể tự ý thêm xoá hay biến mất do nhà phát triển), từ đó dễ dàng có thể được trao đổi mua bán ở bên ngoài phạm vi game.

Dù vậy các ứng dụng phân tán vẫn đang ở trong thời kỳ rất sớm (early stage) và với kỹ thuật hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế mà theo mình là hơi bế tắc trong việc cân bằng giữa 2 yếu tố: đảm bảo tính phân tán an toàn mà vẫn đạt được tốc độ xử lý cao.

Token trên nền tảng Blockchain

Ứng dụng mở rộng đầu tiên đó là cho phép người dùng tạo đồng tiền số (token) của riêng mình ngoài đồng tiền cơ sở ( đồng eth trên nền tảng Ethereum ). Về cơ bản nó sẽ được sử dụng để làm thanh toán trên dịch vụ mà người tạo ra đồng tiền này cung cấp, hay đại diện cho những vật dụng ảo trong game, ứng dụng. Gía trị của các token này phụ thuộc mức độ khả dụng và tầm ảnh hưởng của dịch vụ mà nó gắn liền và được định giá bởi thị trường.

Hợp đồng thông minh (smart contract)

Các ứng dụng phi tập trung trên nền tảng blockchain hiện tại thường được gắn liền với khái niệm gọi là hợp đồng thông minh (smart contract). Về cơ bản hợp đồng thông minh là 1 account như những account người dùng khác tức là nó có thể sở hữu những khoản tiền và thực hiện các giao dịch chuyển tiền. Khác biệt ở chỗ, mọi hành vi của hợp đồng thông minh ko phải là tự phát như con người mà đã được lập trình từ trước và hoàn toàn transparency đối với mọi người dùng. Đó là 1 con robot và hoạt động của nó được đảm bảo diễn ra như đã định bởi blockchain. Cụ thể hơn chính là những người tạo khối (miner trong POW, hay Block Producer trong DPOS) là người trực tiếp thực thi các hành vi đã được lập trình sẵn trong hợp đồng thông minh và việc thực thi này được đảm bảo xác minh tính chính xác bởi toàn mạng lưới blockchain.

Lấy ví dụ 1 ứng dụng đơn giản gambling (đánh bạc): người dùng tham gia chơi bằng cách gửi 1 đồng tiền vào ứng dụng và đến cuối mỗi ngày ứng dụng sẽ chọn ngẫu nhiên trong số những người tham gia 1 người thắng cuộc gửi 90% số tiền thu được trong ngày cho người này và 10% cho người tạo ra ứng dụng. Với 1 ứng dụng như này theo cách truyền thống người dùng sẽ có rất nhiều nghi ngại như:

  • Người dùng gửi tiền cho ứng dụng xong người phát triển cầm tiền biến mất mà không cung cấp dịch vụ như đã hứa thì sao.
  • Người thắng cuộc được chọn ra có đúng là công bằng ngẫu nhiên theo luật chơi ko hay là người do ứng dụng đã chỉ định sẵn.

Về phía ứng dụng làm thế nào để người chơi tin tưởng mình, họ sẽ phải đầu tư cho marketing quảng cáo, tạo ra tập người chơi fake ban đầu, quảng cáo về danh tiếng của nhà sáng lập…để tạo ấn tượng tốt với người dùng. Đương nhiên kể cả như vậy cũng k có gì đảm bảo phía ứng dụng sẽ trung thực và trong trường hợp nhà phát triển đúng là uy tín thật thì tất cả những hành động trên nói chung ko đem lại bất kỳ giá trị cộng thêm nào cho người sử dụng ngoại trừ giá thành tăng. Đó là sự lãng phí cái giá của niềm tin (cost of trust) khi con người ko thể nào tin tưởng nhau hoàn toàn khi giao dịch và phải tốn chi phí để khoả lấp điều đó. Ngoài ra những chi phí công sức để thiết lập các kênh nhận tiền và gửi tiền thông qua 1 bên thứ 3 (ngân hàng, dịch vụ thanh toán paypal…) cũng là rất đáng kể.

Blockchain sinh ra để giải quyết bài toán về niềm tin. Khi ứng dụng nói trên được đưa lên blockchain mọi điều khoản sẽ được xác định rõ ràng ngay từ đầu trước khi mọi giao dịch thực thi và được đảm bảo hoạt động chính xác bởi hợp đồng thông minh. Tất cả những gì nhà phát triển cần làm là lập trình 1 hợp đồng thông minh với những điều khoản kể trên và deploy nó lên 1 nền tảng blockchain (như ETH hay EOS). Nhà phát triển cũng không có khả năng làm giả dữ liệu cho ứng dụng của mình. Phía ngược lại người dùng sẽ confirm nội dung của hợp đồng thông minh đã được deploy và chuyển tiền đến hợp đồng đó để tham gia trò chơi và nhận lại tiền từ hợp đồng này khi thắng cuộc, với niềm tin được đảm bảo và không cần biết nhà phát triển ứng dụng là ai. Đương nhiên đồng tiền được sử dụng ở đây là đồng tiền cơ sở trên blockchain đó (ETH hay EOS).

Có thể thấy cơ chế quản trị của blockchain giúp ứng dụng và người dùng đến gần với nhau hơn bởi tính minh bạch và bình đẳng giữa hai bên (ko có kiểu người dùng phải tin tưởng "trao thân" cho ứng dụng nữa) qua đó đảm bảo tính trung thực, giảm thiểu chi phí phát sinh ko cần thiết, nguồn lực được tập trung hơn cho những giá trị thực sự của sản phẩm.

Đặc trưng của các ứng dụng phi tập trung đó là database được quản lý riêng biệt bởi cộng đồng từ đó tăng tính an toàn minh bạch, giảm thiểu nguy cơ về lừa đảo cho người dùng cũng như chi phí công sức cho nhà phát triển. Các ứng dụng truyền thống có thể tích hợp hoàn toàn hay 1 phần blockchain một cách linh hoạt tuỳ ý.

Nhìn từ góc độ kinh tế

Các ứng dụng phi tập trung được xây dựng trên nền tảng blockchain có sẵn là một ý tưởng mở rộng, dù cho nó có thành công mạnh mẽ để dần thay thế được các ứng dụng truyền thống hay ko, thì ứng dụng quan trọng nhất của blockchain vẫn là ứng dụng về quyền sở hữu giá trị hay nói cách khác đó là tiền, mà đi đầu là bitcoin.

Bản chất của nền kinh tế là sự trao đổi giá trị từ đó mọi người cùng được hưởng lợi từ sức lao động của nhau. Đồng tiền sinh ra để làm thước đo tượng trưng cho giá trị, giúp cho sự trao đổi này diễn ra thuận lợi, thúc đẩy chuyên môn hoá làm động lực cho sản xuất và từ đó làm cho kinh tế phát triển.

Tiền mặt ban đầu sinh ra để đáp ứng các nhu cầu trao đổi nhỏ lẻ, sự phát triển của xã hội phát sinh những nhu cầu trao đổi lớn cũng như khoảng cách xa, từ đó ngân hàng ra đời để đảm bảo sự chuyển tiền cho những giao dịch này diễn ra chính xác và nhanh chóng. Các ngân hàng trung ương của các quốc gia có nhiệm vụ luân chuyển dòng tiền nhàn rỗi để tiếp tục làm ra của cải vật chất, đồng thời kiêm luôn chức năng có thể phát hành tiền để bơm vào nền kinh tế. Có thể thấy sự tồn tại của các ngân hàng và đồng tiền này có các nhược điểm:

  • Bộ máy ngân hàng lớn cồng kềnh tốn nhiều chi phí để vận hành.
  • Đồng tiền thường chỉ có phạm vi sử dụng trong 1 quốc gia làm cho việc giao dịch ngoài biên giới trở nên khó khăn và phức tạp.
  • Đồng tiền có nguy cơ được tạo ra không kiểm soát.

Chúng ta thường thấy các hiệp định về thương mại giảm hàng rào thuế giữa các nước, cũng như liên minh châu âu liên kết lại tạo ra đồng tiền chung Euro... Mục đích của những việc này không gì khác ngoài làm cho việc trao đổi hàng hoá trên thế giới diễn ra dễ dàng hơn từ đó tận dụng được thế mạnh sản xuất của các vùng và về tổng quan làm cho kinh tế thế giới phát triển. Thêm nữa việc trao toàn quyền in tiền cho cho chính phủ tiềm ẩn 1 nguy cơ lớn: chính phủ điều hành yếu kém có thể in tiền để chi tiêu 1 cách không kiểm soát dẫn đến lạm phát, mà bản chất của việc này chính là lấy của cải từ tay người dân sử dụng đồng tiền đó (tiêu biểu là lạm phát xảy ra ở zimbabwe hay venezuela).

Tiền kỹ thuật số mà tiêu biểu là bitcoin ra đời để giải quyết các vấn đề trên 1 cách hiệu quả:

  • Bitcoin có thể trở thành đồng tiền chung đầu tiên cho toàn thế giới
  • Giao dịch bitcoin có thể diễn ra nhanh ở bất kỳ đâu trên thế giới với chi phí thấp
  • Cơ chế quản trị phi tập trung, đồng tiền thuộc về người dùng: đồng tiền sinh ra theo quy luật định sẵn mà không phụ thuộc bất kỳ ai cũng như được đảm bảo an toàn (được kỳ vọng an toàn hơn ngân hàng hay các dịch vụ tài chính như paypal, visa... rất nhiều)
  • Chi phí vận hành giảm thiểu do đã được tự động hoá và tận dụng được nguồn lực nhàn rỗi, so với các hoạt động ngân hàng vốn khá thủ công và dồn lên vai 1 tổ chức.

Tưởng tượng bạn là 1 lập trình viên freelance, bạn làm phần mềm cho 1 người ở cách nửa vòng trái đất và có thể nhận thù lao bằng bitcoin 1 cách dễ dàng, hơn là sử dụng ngân hàng hay các dịch vụ tài chính hiện tại (paypal, visa...) phải đăng ký, khai báo... cũng như tốn chi phí trung gian, chuyển đổi. Đó chính là động lực tài chính (financial incentive) mà tiền kỹ thuật số mang lại giúp cho nền kinh tế vận hành hiệu quả hơn.

Nền kinh tế blockchain

Xa hơn với blockchain không chỉ là tiền, chúng ta đang hướng đến nền kinh tế token ( token economy ) nơi mà mọi tài sản vật chất hiện hữu trên thế giới thực đều có thể được phản ánh trên thế giới số bằng các token riêng biệt được quản lý ai sở hữu cái gì bởi blockchain. Khi mà điều này trở thành hiện thực, các hợp đồng thông minh (cũng được quản lý và thực thi bởi blockchain) hoàn toàn có thể thay thế các hợp đồng giấy để tạo ra nền kinh tế thông minh ( smart economy ). Tức là mọi điều khoản thoả thuận trong các giao dịch kinh tế đều được lập trình sẵn và thực thi hoàn toàn tự động, chính xác mà không cần phân xử của luật sư toà án và các thủ tục phức tạp khác.

Lấy ví dụ 1 hợp đồng cho vay tiền và thế chấp bằng nhà chẳng hạn, với nhà và tiền đều là các token trên blockchain. Người A cho vay sở hữu tiền và người B đi vay sở hữu nhà. Người A cho người B vay một khoản tiền và sau 1 thời gian nhất định người B phải trả đủ cả gốc và lãi cho người A nếu không nhà của người B sẽ được chuyển về thuộc sở hữu của người A. Trong trường hợp này ta sẽ tạo ra 1 hợp đồng thông minh smart contract được lập trình theo mô tả trên và các bước diễn ra:

  • A chuyển tiền vào smart contract
  • B chuyển nhà vào smart contract
  • Smart contract sau khi xác nhận 2 bước trên, chuyển tiền cho B

Sau 1 thời gian xác định

  • B chuyển tiền vào smart contract
  • Smart contract xác nhận đủ số tiền ở bước trên, chuyển tiền lại cho A và chuyển nhà lại cho B
  • Nếu bước trên không được ghi nhận smart contract chuyển nhà cho A.

Chúng ta thấy được sự hiệu quả ở đây 2 người thực hiện giao dịch với nhau không cần biết và tin tưởng nhau cũng như không phải trao niểm tin đó cho bất kỳ đơn vị trung gian nào. Cái mọi người tin là hợp đồng thông minh được quản trị bởi cộng đồng blockchain và khi có bất kỳ điều gì diễn ra không đúng hợp đồng thông minh sẽ tự động rollback lại như cũ (A chuyển tiền xong nhưng B không chuyển nhà, smart contract chuyển tiền lại cho A như ban đầu).

Nền kinh tế thông minh dựa trên blockchain sẽ được vận hành hiệu quả hơn bằng cách giảm thiểu trung gian và tự động hoá các thủ tục rườm rà phức tạp.

Tổng kết

Blockchain với cơ chế quản trị phân tán linh hoạt mà cốt lõi của nó là kỹ thuật xác minh danh tính dùng chữ ký điện tử (cryptography) có thể góp phần làm thay đổi căn bản cách mà người dùng tương tác với ứng dụng hiện nay, chuyên biệt hoá tận dụng nguồn lực tốt hơn, giúp cho dữ liệu trở an toàn và đáng tin cậy hơn từ đó giảm thiểu chi phí, tăng hiệu suất cho ứng dụng cũng như các hoạt động kinh tế. Blockchain chỉ là một cách thức áp dụng cryptography để tạo ra hệ thống phân tán, ngoài ra có thể kể đến những phương thức khác với mục đích tương tự như Hashgraph, Tangle (đồng IOTA), Latice (đồng NANO)... nhưng có vẻ như blockchain vẫn là phương án khả dụng nhất hiện tại.

Blockchain cho thấy tiềm năng ứng dụng to lớn của nó nhưng đấy vẫn chỉ là trên lý thuyết vì với kỹ thuật hiện tại để đạt đến mức kỳ vọng vẫn còn khoảng cách xa và cần thêm nhiều nghiên cứu cũng như thử nghiệm trong thời gian đủ dài để đạt được cũng như củng cố các tính chất:

  • Phân tán
  • An toàn
  • Đáp ứng qui mô lớn (scale up)

Tuy nhiên cũng rất đáng để kỳ vọng vì những ứng dụng đầu tiên đã hình thành và bước đầu cho thấy sự hữu dụng của nó, hy vọng sau giai đoạn bong bóng lắng xuống thì công nghệ lại có cơ hội phát triển âm thầm nhưng mạnh mẽ hơn.

Bình luận


White
{{ comment.user.name }}
Bỏ hay Hay
{{comment.like_count}}
Male avatar
{{ comment_error }}
Hủy
   

Hiển thị thử

Chỉnh sửa

White

Dang Thanh Tung

3 bài viết.
12 người follow
Kipalog
{{userFollowed ? 'Following' : 'Follow'}}
Cùng một tác giả
White
17 1
Loạt bài viết này mình sẽ giải thích từ khái quát đến cụ thể, bóc tách từng phần trong cách thức hoạt động của blockchain và bitcoin để làm rõ nhữn...
Dang Thanh Tung viết 2 năm trước
17 1
White
1 3
KonnectUIKit KonnectUIKit is a UIFramework for Konnect client in browser. Philosophy Reactive UIKit is based on Bacon and Vue. Message fro...
Dang Thanh Tung viết hơn 5 năm trước
1 3
Bài viết liên quan
White
11 5
Tạm xóa
Giaosucan viết hơn 2 năm trước
11 5
White
11 2
Xin chào mọi người. Đây là phần 4 trong bài viết của mình về xây dựng 1 blockchain đơn giản với ngôn ngữ Go. Các bạn có thể có thể tham khảo 3 ph...
Trần Mỹ viết hơn 2 năm trước
11 2
{{like_count}}

kipalog

{{ comment_count }}

bình luận

{{liked ? "Đã kipalog" : "Kipalog"}}


White
{{userFollowed ? 'Following' : 'Follow'}}
3 bài viết.
12 người follow

 Đầu mục bài viết

Vẫn còn nữa! x

Kipalog vẫn còn rất nhiều bài viết hay và chủ đề thú vị chờ bạn khám phá!